1. Uluslararası Süleymaniye Sempozyumu

Acem ve Rum Toprakları Arasında Gerçekleşen Ulema Hareketliliğinde İlişki Ağlarının Yeri


Sena Fidan

Son değişiklik: 19-10-2018

Özet


Bu çalışmanın amacı Acem ve Rum toprakları arasında karşılıklı olarak yüzyıllar boyunca devam etmiş olan ulema hareketliliğini, ilişki ağları üzerinden inceleyerek tarihsel bir zemine oturtmaktır. Kişisel ilişki ağlarının (hemşerilik, akrabalık, arkadaşlık, hoca-talebe ilişkisi vs.) Osmanlı ve Acem ulemasının eğitim ve iş odaklı yapmış oldukları yolculukları ne kadar etkilediği çalışmanın temel sorusudur. Bununla birlikte Acem’den gelen ulemanın Osmanlı ilmiye sistemine dahil olma süreci yine aynı soru çerçevesinde incelenecektir.

Araştırmanın sorduğu sorulara cevap vermek için Celâleddin ed-Devvânî ve Müeyyedzâde Abdurrahman Efendi’nin hoca talebe ilişkisi üzerinden sosyal ağ analizi yapılacaktır. Kaynakların vermis olduğu farklı bilgilere göre, Celâleddin ed-Devvânî 827-830 (1424-1427) yılları arasında İran’ın Kâzerûn şehrine bağlı Devvân köyünde dünyaya gelmiştir. Talebeliğinden sonra Karakoyunlu ve Akkoyunlu devletlerinde önemli görevler almıştır. Kendisi yaşadığı dönemdeki Akkoyunlu, Karakoyunlu ve Osmanlı hükümdarları ile iyi ilişkilere sahip olmuş ve çeşitli eserlerini onlara ithaf etmiştir. Acem ve Rum topraklarında eserleri henüz hayatta iken tanınmaya başlanmıştır. Kendisinin bu şöhreti bir çok talebeyi eğitim almak üzere Şiraz’a gitmeye teşvik etmiştir. Acem ve Rum arasında gerçekleşen eğitim amaçlı hareketlilik çerçevesinde Osmanlı kazaskeri Müeyyedzâde Abdurrahman Efendi (ö.922/1516) de Celâleddin ed-Devvânî’nin talebesi olmuştur. Bu çalışmada Müeyyedzade Abdurrahman ve Celâleddin ed-Devvânî ile ilişkide bulunan Acem ulemasından Molla Saçlı Emir, Molla Hüsameddin Hasan Taleşi, Molla Şeyh Muzaferuddin, Molla Hekim Şah Mehmed, Molla İsmail, Molla Hafız, Molla Abdülfettah ve Molla Kırtaszade Muhyiddin Mehmed’in Osmanlı ilmiye sistemine girişleri sosyal ağ analizi ile incelenecektir. Bu çalışmanın amacı kaynaklarda verilen biyografik bilgilerin kişisel anekdotlar olmaktan çıkarılıp, Osmanlı ilmiye sistemini anlamak için sosyal ağ analizi yapılmasıdır.